Χαρά Καφαντάρη

Ακόμα μια μέρα Περιβάλλοντος, αυτή την φορά στο μέσο ενός διαστήματος με κυρίαρχα ζητήματα, σε παγκόσμιο επίπεδο,  την αντιμετώπιση της πανδημίας, την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και εν μέσω των σχεδιασμών για την πράσινη ανάπτυξη κατά την επόμενη μέρα. Φέτος, η Ημέρα Περιβάλλοντος έχει ως μήνυμα «Reimagine-Recreate-Restore» (Επανασχεδιασμός-επαναδημιουργία-Αποκατάσταση), με ιδιαίτερο βάρος  στην αποκατάσταση των οικοσυστημάτων.

Η Διεθνής Συνδιάσκεψη για την κλιματική αλλαγή COP26 δεν έγινε το 2020, λόγω των περιοριστικών μέτρων για τον κορωνοϊό και προγραμματίζεται να πραγματοποιηθεί  φέτος στην Γλασκώβη. Ο σχεδιασμός είναι να γίνει με φυσική παρουσία, αν το επιτρέψουν οι συνθήκες με στόχο,  οι δεσμεύσεις των κρατών να αρχίσουν να πραγματοποιούνται μετά την μονοθεματική στροφή της ανθρωπότητας στην αντιμετώπιση της πανδημίας .

Φέτος οι προσδοκίες παραμένουν υψηλές, ιδιαίτερα μετά την εμβληματική στροφή του νέου προέδρου των ΗΠΑ, που όχι μόνο ανακοίνωσε την επιστροφή των ΗΠΑ στην εφαρμογή της συμφωνίας του Παρισιού, αλλά, και διοργάνωσε σύσκεψη κορυφής με πολλούς ηγέτες για την κλιματική αλλαγή. Οι ηγέτες που συμμετείχαν στην συζήτηση ανακοίνωσαν τις υποσχέσεις και τις δεσμεύσεις που προτίθενται να λάβουν σαν συμβολή των μεγάλων ρυπαντών στην μάχη για την τιθάσευση της κλιματικής αλλαγής. Πράγματι κατά την διάρκεια της συνάντησης κορυφής, η Κίνα υποσχέθηκε μείωση  της χρήσης ορυκτών καυσίμων μετά το 2030 και επαναβεβαίωσε ότι σχεδιάζει να φθάσει σε οικονομία ουδέτερου άνθρακα πριν το 2060. Το Ηνωμένο Βασίλειο, ισχυριζόμενο ότι έχει πετύχει μείωση των εκπομπών του κατά 42%, υποσχέθηκε μειώσεις των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 68% μέχρι το 2030. Η Ιαπωνία αυξάνοντας τις δεσμεύσεις υπόσχεται να φθάσει στην κλιματική ουδετερότητα μέχρι το 2050. Κι άλλοι ηγέτες, όπως ο Ρώσος πρόεδρος και ο Ινδός πρωθυπουργός, ανακοίνωσαν τα σχέδια των κρατών τους, χωρίς όμως πολλές λεπτομέρειες, ενώ η Αυστραλία απέφυγε να προσθέσει οποιαδήποτε δέσμευση.

Οι εντυπωσιακές δεσμεύσεις ήρθαν από την πλευρά των ΗΠΑ με τον Αμερικάνο πρόεδρο να ανακοινώνει μειώσεις στις εκπομπές ρύπων κατά 50% – 52%, κάτω από τα επίπεδα του 2005, μέχρι το 2030, αυξημένο από τον προηγούμενο στόχο του 26% μέχρι το 2025. Η νέα διοίκηση Μπάιντεν ανακοίνωσε και άλλα μέτρα όπως,  πάγωμα ανέγερσης νέων σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα, μετάβαση σε μια νέα αυτοκινητοβιομηχανία μη εξαρτημένη από τα συμβατικά ορυκτά καύσιμα, αύξηση της ενεργειακής απόδοσης, κύρια,  των κτιρίων και εξοικονόμηση ενέργειας, αύξηση της παραγωγής «πράσινων» καυσίμων, όπως υδρογόνο από ανανεώσιμες πηγές, και την εισαγωγή τους σε όλους τους τομείς των μεταφορών και την υιοθέτηση φυσικών μεθόδων για την αποθήκευση περισσότερου διοξειδίου του άνθρακα σε δάση και εδάφη.

Η τελευταία ανακοίνωση, ίσως αποτελεί την πιο φιλόδοξη δέσμευση του προέδρου και ενισχύει την παρέμβαση του ομοσπονδιακού κράτους, έναντι της δικαιοδοσίας των πολιτειών. Η ανακοίνωση του στόχου αυτού, γνωστού σαν «30 by 30» , στοχεύει στην ανακήρυξη ποσοστού 30% της χώρας και 30% των θαλάσσιων περιοχών των ΗΠΑ σαν περιοχών διατήρησης της βιοποικιλότητας και προστασίας της φύσης. Δυόμιση φορές η έκταση των ομοσπονδιακών περιοχών απόλυτης προστασίας, που σήμερα ανέρχονται σε 12% της ξηράς. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό θα κληθούν να συμβάλλουν εκτός από τις ομοσπονδιακές αρχές, καλλιεργητές, κοινότητες και  ιθαγενείς πληθυσμοί.

Σκοπός η ενίσχυση της απορρόφησης του διοξειδίου του άνθρακα από φυσικούς παράγοντες όπως το έδαφος και τα δάση και η προστασία της βιοποικιλότητας από την υποβάθμιση. Δεν θα αναφερθούμε στον χώρο αυτό στις νομικές παρεμβάσεις και την πολύπλοκη δικαιοδοσία επί των εδαφών που ισχύει στις ΗΠΑ, απλώς θα επισημάνουμε την αναβάθμιση του ρόλου των αυτοχθόνων ινδιάνων, που αποδεδειγμένα έχουν, σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες,  χαμηλότερο βαθμό υποβάθμισης της βιοποικιλότητας στις περιοχές που διαχειρίζονται. Μέσα στο πλαίσιο αυτό, εντάσσεται και η πιο πρόσφατη απόφαση για την ακύρωση των παραχωρήσεων υδρογονανθράκων στην Αλάσκα, που είχε δώσει ο πρόεδρος Τραμπ. Διευκρινίζουμε εδώ, ότι,  η μετατροπή της Αλάσκα σε περιοχή απόλυτης προστασίας θα βάλει φραγμούς στην περαιτέρω περιβαλλοντική υποβάθμιση και θα ενισχύσει τα σπάνια οικοσυστήματα της περιοχής.

Η ιδέα του στόχου προέρχεται από την αξιοποίηση φυσικών παραγόντων, όπως του εδάφους, των τυρφώνων ή τα δάση που απορροφούν το διοξείδιο του άνθρακα και οι ανθρώπινες δραστηριότητες που εφαρμόζονται, όπως η γεωργία ή οι αλλαγές στις χρήσεις γης, που εκπέμπουν ρύπους. Τα τελευταία χρόνια, άρχισε ο συνυπολογισμός των εκπομπών από «χρήσεις γης – αλλαγές – δασοκομία  LULUCF »  στο συνολικό ισοζύγιο εκπομπών μιας χώρας. Από την εποχή της συνδιάσκεψης της Κοπεγχάγης (COP15 -2009) υπήρχαν σημαντικές επιφυλάξεις για την συμμετοχή του τομέα στην μάχη ενάντια στην κλιματική αλλαγή.

Άλλωστε, στο διάστημα που πέρασε, δεν έγιναν πολλά για την διατήρηση των δασών και την αποτροπή της αποδάσωσης και αποθάρρυνση αλλαγών χρήσεων γης. Σήμερα, μάλιστα, μετά την λαίλαπα των πυρκαγιών των τροπικών δασών, που αποψίλωσαν τεράστιες εκτάσεις  στην Αφρική και Βραζιλία το 2019 και 2020,  η ισορροπία άλλαξε. Επιστημονικές μελέτες καταδεικνύουν ότι, τα δάση του Αμαζονίου εκπέμπουν περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα από όσο απορροφούν.

Οι επιφυλάξεις τόσο στις ΗΠΑ, αλλά γενικότερα στον κόσμο,  για τέτοια αναβάθμιση της προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος είναι πολλές.  Κύρια προέρχονται από συντηρητικές και νεοφιλελεύθερες πολιτικές που θεωρούν το περιβάλλον σαν εμπόδιο στην ανάπτυξη! Παρόλα τα κενά και τις επιφυλάξεις ο στόχος «30 by 30», μακριά από αντι περιβαλλοντικές πολιτικές, είναι φιλόδοξος και θέτει το έναυσμα για την ενίσχυση τόσο της δασοπροστασίας, όσο και την διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας. Βρίσκεται με σωστό βηματισμό πλάι στη πρόταση του ΟΗΕ για μαζικές αναδασώσεις,  τους στόχους της βιώσιμης ανάπτυξης και την πράσινη ανάκαμψη. 

Ελπίζουμε ότι, η αναμενόμενη στο τέλος του χρόνου COP26, θα αξιολογήσει τα δεδομένα και θα προτείνει σοβαρές λύσεις.

*Η Χαρά Καφαντάρη είναι Βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία Δυτικής Αθήνας, Αντιπρόεδρος Επιτροπής Προστασίας Περιβάλλοντος της Βουλής
Αναπληρωτής Τομεάρχης Πολιτικής Προστασίας της ΚΟ ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ