Το όνομα μιας καλλονής που υπήρξε από τις πρώτες μπαλαρίνες της Τουρκίας, της μαντάμ Μάρθας, σχεδόν 40 χρόνια μετά τον θάνατό της, εξακολουθεί να συζητιέται και να βρίσκεται ακόμη και σήμερα στην επικαιρότητα. Κι αυτό λόγω ενός περιβαλλοντικού προβλήματος που απασχολεί τους κατοίκους του Burgazada (Αντιγόνης), ενός από τα Πριγκηπονήσια της Κωνσταντινούπολης.

Η συγκλονιστική ιστορία της Μάρθας Καζάρ αρχίζει από τη Μέση Ανατολή, συνεχίζεται στην Πόλη και καταλήγει με το τραγικό τέλος της στην Αντιγόνη, όπου μετά τον θάνατό της, η απόμακρη παραλία στην οποία κολυμπούσε γυμνή χειμώνα – καλοκαίρι παύει πια να λέγεται Χαλίκια και παίρνει το όνομα «Madam Marta Koyu» (Κολπίσκος της Μαντάμ Μάρθας). Η παραλία αυτή βρίσκεται σε μια πρώτου βαθμού προστατευόμενη περιοχή 56 στρεμμάτων. Σήμερα, κάτοικοι του νησιού, που θέλουν να παραμείνει η περιοχή στην φυσική της κατάσταση, έχουν δημιουργήσει το κίνημα «Αλληλεγγύη στον Κολπίσκο της Μαντάμ Μάρθας», αντιδρώντας στην εκμίσθωση της περιοχής σε επιχειρηματία, ο οποίος σχεδιάζει να την περιφράξει και να χρησιμοποιήσει τα δύο υπάρχοντα κτίρια ως χώρους δεξιώσεων γάμων και εκδηλώσεων.

Μια αντισυμβατική γυναίκα με ελεύθερο πνεύμα

H Μάρθα Αράτ ήταν καθολική χριστιανή με καταγωγή, κατ’ άλλους από την Αίγυπτο και κατ’ άλλους από τον Λίβανο. Γεννήθηκε το 1920 και όταν ήταν παιδί, ο πατέρας της διορίστηκε διευθυντής στην Οθωμανική Τράπεζα και η οικογένειά της εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί τελείωσε το Λύκειο St. Benoit, παντρεύτηκε με έναν ευυπόληπτο Αρμένιο, τον Μπερτς Καζάρ και εγκαταστάθηκαν στα Πριγκηπονήσια, στο νησί Αντιγόνη.

Όπως γράφει η Μπερτζχουχί Μπερμπεριάν (Berchuhi Berberyan) στο κεφάλαιο «Η καλλονή Μάρθα» του βιβλίου της, με τίτλο «Burgazada Sevgilim» (Αντιγόνη, αγάπη μου), τα πρώτα χρόνια του γάμου της Μάρθας, η Αγγλίδα πεθερά της την έβρισκε κάπως παχουλή και γι’ αυτό την έστειλε να κάνει μαθήματα μπαλέτου με τη Ρωσίδα Λίντια Κρασσα Αρζουμάνοβα, η οποία είχε εγκατασταθεί στην Πόλη μετά τη Ρωσική Επανάσταση. Λέγεται ότι η Μάρθα ήταν η πρώτη ή από τις πρώτες μπαλαρίνες στην Τουρκία.

Η Μπερμπεριάν, επικαλούμενη αφηγήσεις μιας φίλης της, γράφει ότι η Μάρθα ήταν μια γυναίκα με ελεύθερο πνεύμα, που πλενόταν με κρύο νερό χειμώνα – καλοκαίρι, έμπαινε γυμνή στη θάλασσα και περπατούσε χωρίς κάλτσες στο χιόνι. Όταν έβρεχε, μάζευε το νερό της βροχής και πήγαινε να πλυθεί με αυτό, λέγοντας: «πάω να πλυθώ με το νερό του Θεού». Λάτρευε τη θάλασσα και το κολύμπι για αυτήν ήταν σαν διαλογισμός. Λέγεται πως οι ωδίνες του τοκετού την έπιασαν στη θάλασσα και ότι αν γινόταν, θα γεννούσε μέσα στο νερό. Μάλιστα, χαρακτηρίζει τη Μάρθα ως μια νεράιδα, που ήθελε να αποκτήσει μια κόρη και να την ονομάσει Κλεοπάτρα. Όμως τελικά απέκτησε έναν γιο, που και αυτός, όπως και η ίδια, αγαπούσε τη θάλασσα.